5-сынып қазақ тілі: Күрделі сөздер тесті мен тапсырмалар
5-сыныпқа арналған күрделі сөздер бойынша тест, жаттығулар және жауаптар. Біріккен, қос, қысқарған, тіркескен сөздерді талдау.
✍️ Автор:
Күрделі сөздер: негізгі ұғымдар
Күрделі сөздер: негізгі ұғымдар
Күрделі сөз — екі немесе одан да көп түбірдің бірігуі, қосарлануы, тіркесуі немесе қысқаруы арқылы жасалып, бір мағына білдіретін сөз. Ол сөйлемде бір сөз сияқты қызмет атқарады.
Күрделі сөздің құрамында кемінде екі мағыналы бөлік болады. Бұл бөліктер бірігіп бір заттың, құбылыстың, ұғымның немесе санның атауын білдіреді. Күрделі сөздер қазақ тілінде төрт түрге бөлінеді: біріккен сөз, қос сөз, қысқарған сөз және тіркескен сөз.
Негізгі ереже сөздің мағынасы мен жазылуына қатар сүйеніп анықталады. Мысалы, тасбақа бірге жазылып, біріккен сөз болады; ата-ана дефис арқылы жазылып, қос сөз болады; он бес бөлек жазылғанымен, бір санды білдіретін тіркескен сөз болады.
Күрделі сөзді тану үшін оның құрамындағы бөліктерге, жалпы мағынасына және жазылуына назар аударыңыз. Біріккен сөз бірге, қос сөз дефис арқылы, тіркескен сөз бөлек жазылады, ал қысқарған сөз көбіне бас әріптермен беріледі. Күрделі сөздің әр бөлігін жеке-жеке емес, тұтас мағынада түсіну қажет.
Тапсырма: «балмұздақ» сөзінің түрін анықтаңыз.
1-қадам: сөздің құрамындағы бөліктерді байқаймыз: бал және мұздақ.
2-қадам: екі бөлік бірігіп, салқын тағамның бір атауын білдіріп тұр.
3-қадам: сөздің бірге жазылғанын көреміз.
Нәтиже: балмұздақ — біріккен сөз, күрделі сөздің бір түрі.
Талдау кезінде алдымен сөздің құрамындағы бөліктерді табыңыз. Одан кейін олардың бірігіп қандай мағына бергенін анықтап, жазылу үлгісін тексеріңіз. Соңында күрделі сөздің түрін атаңыз.
Күрделі сөздердің түрлері және талдау жолы
Күрделі сөздердің түрлері және талдау жолы
Кестедегі түрлердің айырмашылығы ең алдымен жазылуынан көрінеді. Біріккен және қысқарған сөздер тұтас таңбаланса, қос сөз дефиспен, тіркескен сөз бөлек жазылады.
Тапсырма: «ата-ана» сөзін талдаңыз.
1-қадам: сөз екі бөлікке бөлінеді: ата және ана.
2-қадам: бұл екі сөз бірігіп, баланың әкесі мен шешесін білдіретін ортақ ұғым жасап тұр.
3-қадам: бөліктердің дефис арқылы жазылғанын анықтаймыз.
Нәтиже: ата-ана — қос сөз, күрделі сөздің бір түрі.